'Een man met een missie'

Auteur: Nataly Venger 

Jacob Hoeppner was mennoniet en ondernemer in Pools Pruisen. Hij speelde een actieve rol in de migratie van de mennonieten naar Rusland. Hij geloofde in de mogelijkheden en de voordelen van de migratie, en wist andere vertegenwoordigers van de gemeenschap hiervoor te interesseren. Zijn vastberadenheid en zijn steun voor één van de grootste migratieprojecten was het begin van een nieuw tijdperk in de geschiedenis van de Europese mennonieten. Hoe kwam hij hiertoe?

In Danzig dreef Hoeppner een klein winkeltje en een herberg. George vonTrappe, een afgezant van de Russische regering, was klantbij hem. Onder de indruk van Hoeppners zakelijke vaardigheden, verteldehij hem over het ‘Manifest’ van Catharina II dat emigreren moest bevorderen. Dit kwam op een moment, dat de omstandigheden voor de mennonieten in Pools Pruisen, onder het bewind van Keizer Frederik II, steeds slechter werden. Demennonietengemeente Danzig drongen er bijHoeppner en zijn collega Johann Bartschdan ook op aan om een bezoek aan Rusland te wagen. De gemeente wilde meer duidelijkheid over de voorwaarden voor migratie, en of er geschikt land was. Met deze opdracht vertrokken Hoeppner en Bartsch in de herfst van 1786. Het daarop volgende jaar vonden ze een goede vestigingsplaats in de buurt van Beryslav.Met dank aan onderhandelingen met staatsman G. Potemkin, ondertekende Catharine II in 1788 hiertoe een formeel document met de titel ‘Privileges’.

Deze 'Privileges' waarborgden emigranten geloofsvrijheid en zelfbestuur. Enhet stimuleerde zowelmensenrechten als goede financiële garanties. Het document beloofde de mennonieten land, krediet en het recht op ondernemerschap. Ook was daarin het recht geregeld om molens, die met staatssubsidie gebouwd warente erven, evenals het recht op bezit van winkels, brouwerijen en azijnmakerijen.

Tussen 1787-1788 kwam de eerste groep van emigranten naar Rusland. Echter, onderweg naar Beryslav veranderde de Russische overheid de beloofde plaats van hun toekomstige nederzettingen wegens de dreigende opmars van het Ottomaanse Rijk. Dit viel niet in goede aarde bij de mennonieten die Hoeppner en Bartschbeschuldigden van bedrog.Het nieuwe land in Chortitzableek langniet zo vruchtbaar als in Beryslav. Hoeppner werd uit zijn gemeente geëxcommuniceerden gevangen genomen. Later, onder het nieuwe bewind van keizer Alexander I, werd Hoeppnergerehabiliteerd en weer in degemeente opgenomen. Hij bracht de laatste jaren van zijn leven door in de Kronsweide kolonie.

Volgens het Mennonite Heritage Village in Steinbach (Canada) werd er in 1890 een gedenksteen op Hoepnners graf gezet, ter markering van een nieuwe fase in de geschiedenis van de Europese mennonieten. In de jaren 1960 werd deze steen van Oekraïne naar Canada overgeplaatst.

Vertaling: Eliza ten Kate