Van monarchisten naar democraten

Auteur: Nataly Venger

Catharina de Grote nodigde de mennonieten uit om in Rusland te komen wonen. Op haar initiatief koloniseerden de mennonieten nieuw verkregen land. Hoe veranderde de houding van de monarchie ten opzichte van de mennonieten en waarom?

Privileges
Voor het nieuw verkregen land In Zuid Rusland had Catharina mensen nodig die zich wilden vestigen en het land wilden ontginnen. Een en ander ter bevordering van de economie van het keizerrijk. In de Manifesten schreef de keizerin dat de kolonisten extra voorrechten werden beloofd. In 1788 tekende zij 'De MennonitischeVoorrechten'. Dit actieve emigratiebeleid bood de mennonieten een gunstig financieel vooruitzicht. Opvallend is het dat noch het Russische volk noch andere etnische groepen deze voorrechten kregen.

Moraal
Na Catharina, steunden zowel Paulus I (1796–1801),  als Alexander I (1801–1825) als Nicholas I (1825–1855) de mennonieten. Paulus I gaf ze een 'Oorkonde van Privileges' voor hun morele gedrag als voorbeeld voor andere groepen in de samenleving.
Alexander I stelde extraregels voor kolonisatie vast, waarinhij onder meerrijke immigranten voorkeursrecht gaf. Hij gaf de opdracht om alle eerdere wetten samen te voegen in de 'Statuten van de Koloniën'.De vorst betaalde voor het bouwen van kerken in de dorpjes Orloff en Rudnerweide. De nederzetting Alexanderwohl werd naar hem vernoemd, toen hij Steinbach en Tiege bezocht.

Ook Nicholas II (1894–1917) verleende zijn steun aan de 'Privileges'.Zijn ideeënkwamen tot uiting in de slogan: 'Orthodoxie, autocratie en nationaliteit.' Ook al waren de mennonieten protestanten, toch stonden ze achter de idee van de 'vorst als vader'. Hieruit bleek hun toewijding aan de monarchie.

Verandering van status
De modernisering en eenwording onder Alexander II kondigde een nieuw tijdperk in de geschiedenis van de nederzettingen aan. In 1871-1874 verloren de mennonieten hun status van 'kolonist' en werden ze opgeroepen voor een vervangende militaire dienstplicht. Toch stopten deze hervormingen de ontwikkeling van de koloniën niet, vooral omdat Alexander II geen supporter was van de nationalisten. De mennonieten bleven trouw aan het concept van een 'economisch messianisme' dat hun connectie met de monarchie mogelijk maakte. Een nieuwe nederzetting kreeg de naam van Alexander II.

Van monarchisten naar democraten
Alexander III (1881–1894) en Nicholas II werden beïnvloed door  nationalistische sentimenten. In navolging van de nationalistische ideologie zagen zij de Russische natie en de Orthodoxe kerk als een eenheid, wat henzowel anti-protestants, alsook anti-Duits maakte. Lange tijd hadden de mennonieten de monarchie gesteund, maar door de democratische processen, mededoor de revolutie van 1905-1907 en door het Russische nationalisme op gang gekomen,raakten zij in discussiemet de regering. Dit had tot gevolg dat de mennonieten veranderden van aanhangers van de monarchie in voorstanders van democratie en een parlementair systeem.

Vertaling: Eliza ten Kate