Muziek en gezang

Auteur: Margrit Ramseier

2013: ‘God leeft'. Het koor van de oudste mennonieten kerk in Zwitserland, in Langnau in Emmental, viert zijn 125e verjaardag met een zangdienst.

2008: ‘Ere zij God in de hoge’. Een indrukwekkend vierstemmig gezang. De stemmen van de honderden aanwezigen afkomstig uit vele Zwitserse kerken klinken tijdens een begrafenis. De meeste mensen zingen het uit het hoofd, en het orgel dat hen begeleidt is eigenlijk overbodig. De aanwezige gasten zijn erg onder de indruk van de samenzang.

1965: ‘Halleluja, de almachtige God en Heer regeert’. Ik zit met mijn familie in de antieke stoelen van de Franse Kerk in Bern, en hoor Händels ‘Messiah’ uitgevoerd door een koor van meer dan honderd mennonieten, een ervaring om nooit meer te vergeten!

Voor veel gemeenten hoort het meerstemmig zingen bij hun identiteit. De Zwitserse mennonieten zijn daar trots op, maar tegelijk zijn ze bang dat het langzamerhand zal verdwijnen. De vroege dopers schreven liederen over martelaarschap en zongen unisono. Lange tijd was de Ausbund de belangrijkste liedbundel. Toen indertijd de reformatorische kerken van Zwitserland hun gezangen meerstemmig zongen, vonden de dopers dit werelds en zondig.

Van opwekkingsliederen tot klassieke kerkmuziek
In de negentiende eeuw kwamen opwekkingsliederen in zwang ook in de mennonieten gemeenten. Na een periode van vervolging werden uiteindelijk ook kerken gebouwd, en gaandeweg kreeg het harmonium een plaats zowel in kerken als en huiskamers. Koorrepetities bleven tot ver in de twintigste eeuw één van de weinige geaccepteerde vormen van ‘vermaak’. Leraren op mennonieten scholen waren vaak ook koordirigent of predikant. Zij stimuleerden en ontwikkelden de muzikale gaven van hun leerlingen. Ook klassieke muziek kwam op het repertoire. Vol enthousiasme werden koorfestivals gehouden, waarbij het vierstemmige zingen de norm werd. Veel Zwitserse professionele musici hebben een mennonieten achtergrond.

Eredienst
Mennonieten zingen nog steeds van harte, maar vierstemmig zingen is niet langer de norm. Het aantal koren is afgenomen, kerkdiensten krijgen andere vormen waardoor het repertoire van gezangen die iedereen kent kleiner wordt. Veel gemeenten zitten in een soort van cultureel conflict. Er zijn leden die de traditionele gezangen en het vierstemmige zingen belangrijk vinden voor de beleving van hun doperse identiteit, terwijl anderen liever meer Engelstalige invloed in hun gezangen willen zien. Hier liggen voldoende uitdagingen voor de toekomst om in liefde te zoeken naar een gemeenschappelijke oplossing.

Vertaling: Eliza ten Kate