Mennonieten nederzettingen in Polen

Auteur: MichałTargowski

De mennonieten die in het midden van de zestiende eeuw naar Polen emigreerden waren meestal boeren. Hun bekwaamheid in het bewerken van moerassig land zorgde ervoor dat ze zich in het dunbevolkte gebied van de Vistula-delta mochten vestigen.

Voor het platteland kiezen
Alhoewel er kleine gemeenschappen van mennonieten ambachtslieden waren in Elbląg (Elbing) en in de buitenwijken van Gdansk, kozen de meeste van hen ervoor om op het platteland te gaan wonen. De eerste nederzettingen waren in de delta en de vallei van de benedenloop van de Vistula. Slechts enkele boeren leefden aan de Baltische kust of in de moerassen van de rivier de Noteć. In de vroege zeventiende eeuw stichtten Nederlanders ook een kolonie op één van de eilandjes in de rivier dat nu binnen de grenzen van Warschau ligt. Pas na de oorlogen van de late achttiende eeuw konden de nieuwe generaties van in Polen geboren mennonieten verder het land intrekken en nieuwe gebieden stroomopwaarts aan de Vistula en haar zijrivieren koloniseren.

De gebieden waar ze zich vestigden waren bewerkelijk, met grote kans op overstromingen, waardoor de mennonietendorpjes een unieke vorm en karakter kregen. Houten huisjes met telkens dezelfde afstand ertussen, aan een dijk of op een stukje droog land in de buurt van de moerassen. Het land was verdeeld in regelmatige, lange percelen, haaks op de dijk of de weg, en begrensd door sloten. Dit noemt men ‘lint-bebouwing’. Een dergelijke dorps-structuur, die op meerdere plaatsen in Polen nog gevonden wordt, is één van de erfenissen van deze immigranten.

Hechte gemeenschappen
Mennonieten in Polen verenigden zich in groepen, die samenwerking tussen kleine gemeenschappen mogelijk maakten. De groepen organiseerden kerkdiensten die bezocht werden door de inwoners van verscheidene dorpjes. Alles werd in het werk gesteld om ervoor te zorgen dat de boerderijen niet geconfisqueerd werden door rooms-katholieken of lutheranen. Dit leidde tot bijzonder hechte gemeenschappen die hun identiteit en geloof lange tijd behielden, in ieder geval tot de tijd van de verduitsing in de negentiende en 20e eeuw, en soms zelfs tot hun gedwongen vertrek uit Polen in 1945. Voorbeelden van deze eeuwenoude mennonieten nederzettingen zijn dorpjes in Zulawy en de Delta van de Neder Vistula:  WielkaNieszawka (Nessau), Sosnówka (Schonsee), Przechówko (Wintersdorf), Mątawy (Montau), Grupa (Gruppe), Bratwin, Jezioro (Thiensdorf), Kazuń (DeutschKazun) andWymyśle. Hier, evenals in vele andere plaatsen, kan men nog steeds sporen van de geschiedenis van de mennonieten vinden: het vlakke landschap, de architectuur van de houten gebouwen en de stille begraafplaatsen.

Vertaler: Eliza  ten Kate