Getuigen van Gods Koninkrijk

Auteur: Fulco Y. van Hulst

Wat is het eigene van Nederlandse doopsgezinde ethiek – en hoe wordt dat zichtbaar? Het was de geliefde bijbeltekst van de Nederlandse kerkhervormer Menno Simons (1496-1561), leider van de doperse beweging: 1 Kor.3:11 ‘Er is geen ander fundament dan hetgeen gelegd is, namelijk Jezus Christus zelf’.  Nog steeds is Jezus  richtingwijzer voor de ethiek in dopers perspectief.

 

Bergrede

De doopsgezinde ethiek laat zich het best karakteriseren als een ‘Bergrede-ethiek’,  of als een ethiek van de navolging van Jezus. Een leven leiden zoals God dat bedoeld heeft, heeft bij doopsgezinden een centrale plaats. In het bijzonder zijn dat de aanwijzingen van Jezus in de Bergrede en zijn onderwijs in de gelijkenissen. De woorden van Jezus vestigen de aandacht op de liefde van God, en de zorg voor de kwetsbare naaste. De liefde voor de vijand als teken van overwinning op het kwaad en het geweld wordt ervaren als een richtlijn ‘hoe goed te leven’. De vredesethiek in het bijzonder is een belangrijk onderscheidend element van de Nederlandse doopsgezinde ethiek. Een goed voorbeeld van de wijze waarop doopsgezinden in het recente verleden die vredesethiek in praktijk brachten, is de actieve ondersteuning van gewetensbezwaarden die op grond van hun overtuigingen militaire dienst weigerden.

 

In de wereld

Het Nederlandse doperdom heeft zich voor een groot deel ontwikkeld in een verstedelijkte omgeving in wisselwerking met de sociaal-culturele bovenlaag van de samenleving. Die wisselwerking met de omringende cultuur is veel sterker geweest dan bijvoorbeeld elders in Europa waar doopsgezinden in een zelfgekozen isolement en vaak ook in een situatie van vervolging leefden. Nederlandse doopsgezinden hebben op deze manier de boodschap van rechtvaardigheid en vrede altijd actief en veelal op praktische wijze uitgedragen in de samenleving

 

Samenvattend kunnen we stellen dat de nadruk in de Nederlandse situatie ligt op de sociale ethiek: de gemeente als voorbode van Gods Koninkrijk van rechtvaardigheid en vrede. Enerzijds proberen gemeenten verantwoordelijkheid te nemen in en voor de samenleving bijvoorbeeld door diaconale projecten, of door zich actief te profileren als vredesgemeente. Anderzijds positioneert de gemeente zich steeds weer als een tegenover: zij probeert de wereld een spiegel voor te houden door de realiteit van Gods Koninkrijk zichtbaar te maken door actief te getuigen in woord en daad van Gods vrede.