‘… Vrij in ’t Christelijk geloven…’        

Auteur: Alfred R. van Wijk

Doopsgezinden kennen de doop voor volwassenen op grond van een zelf opgestelde belijdenis. Hun geloofsopvoeding beslaat daardoor een lange periode. Deze richt zich zowel op peuters als op jong volwassenen die zich op hun doop willen voorbereiden.

 

Geen vaste geloofsleer

Tegenwoordig wordt in vele gemeenten aan  peuters op zondagmorgen een thematische viering aangeboden met een eigen ritueel, waarbij kwaliteitsprentenboeken inhoud aan het thema geven. Deze vieringen zijn gebaseerd op de door Corien van Ark ontwikkelde methode Kom in de kring. Om aanstaande dopelingen voor te bereiden op hun doop zijn er catechesebijeenkomsten die veelal gebruik maken van Aangeraakt door de Eeuwige, een methode die onder redactie van Gerke van Hiele werd geschreven. Hierin gaat het niet om het overdragen van een omschreven geloofsleer. Voor elke bijeenkomst worden in een kadertekst bijbelgedeelten, liederen, aandachtpunten voor gesprek, vormen voor creatieve verwerking en samenvattende vragen gegeven om samen mee aan de slag te gaan. Hiernaast is het voor achttienplussers mogelijk een korte cursus te volgen die jongvolwassenen voorbereiden om als lekenprediker in kerkdiensten voor te kunnen gaan.

 

Persoonlijk beleefd geloof

Zowel Kom in de kring als Aangeraakt door de Eeuwige richten zich op de vorming van een persoonlijk beleefd geloof. Hiertoe was al vanaf de naoorlogse jaren door vooral vrouwelijke geloofsopvoeders materiaal aangedragen in de vorm van een opzet voor zondagschoolwerk, kinderboeken met sleutel- en spiegelverhalen en een handleiding voor ouders.  

 

Van kennisoverdracht naar geloofsvorming

Teruggeblikt op de historische ontwikkeling van de doperse geloofsopvoeding is deze geloofsvorming geleidelijk in de plaats gekomen van kennisoverdracht. Eerst tegen het eind van de zeventiende eeuw werd op verzoek van de ouders de geloofsopvoeding vanwege de gemeente verzorgd. Voorheen zag men deze als de taak van de ouders. In het lesmateriaal ontwikkelde zich naast de nadruk op de deugdzaamheid en kennis van de bijbel een uit het hoofd te leren geloofsleer. De verlossing van de mens, de christologie, de doop en het avondmaal kregen een steeds groter plaats. In de achttiende eeuw kreeg de gematigde Verlichting steeds meer invloed op de geloofsopvoeding. De dopers hadden hierbij een voorhoedepositie doordat zij in hun lesboekjes het verband tussen de natuurwetenschappen en het kennen van God opnamen. In de eeuw daarop zou onder invloed van de academische bijbel-kritiek het modernisme opkomen, die ook de catechese in vrijzinnig vaarwater stuurde. Deze vrijzinnigheid, die persoonlijke geloofsbeleving en een individuele geloofsinhoud bevorderde, geeft tot op de dag van vandaag in de geloofsopvoeding de toon aan.
                                                                                             

Bron: Gerke van Hiele (red.), Aangeraakt door de Eeuwige. Geloofsboek ten behoeve van doopsgezinde gemeenten (Zoetermeer 2001)