De schuilplaats van Menno Simons

Auteur: Hans-JürgenGoertz

Aan de noordkant van het dorpje Bad Oldesloe in Duitsland, onder een majestueuze lindeboom, bevindt zich een witgekalkt huisje met een rieten dak, de ‘Menno Kate’. De Kate is een herinnering aan de laatste jaren van Menno Simons (1496-1561), die de mennonieten hun naam gaf. Nadat Menno in 1544 uit de stad Wismar verbannen was, vond hij onderdak op het landgoed Fresenburgnabij Wüstenfelde, waar hij in alle rust aan zijn publicaties kon werken. Hier schreef hij brieven aan gemeenten en besprak hij controversiële onderwerpen zoals kerkelijke tucht met andere kerkelijke leiders.

De geheime boekdrukkerij
Menno Simons woonde op het landgoed samen met een groep dopers die toestemming hadden gekregen om zich daar te vestigen. Het dorpje Wüstenfelde werd later tijdens de Dertigjarige Oorlog verwoest. Het is niet zeker of de ‘Menno Kate’ van nu deze oorlog heeft overleefd of op precies dezelfde plek weer is opgebouwd. Men denkt dat Menno hier woonde in de periode van het drukken. In de lente van 1554 en in de zomer van 1556 kreeg hij toestemming om de drukkerij te gebruiken. Ondanks het algemene verbod op het drukken van doperse literatuur, weten we dat vier van zijn boeken, waaronder zijn beroemde Fundamentenboek in deze tijd zijn uitgegeven. Nadat de drukkerij voorgoed gesloten was bleef Menno wonen in Wüstenfelde. Hij overleed op 13 januari 1561, en is naar verluidt begraven in een koolveld, vijf kilometer verwijderd van de Menno Kate.

Van schuilplaats naar museum
Sinds 1902 staan er ter nagedachtenis aan Menno Simons,een gedenksteen en een bronzen plaquettebij de ‘Menno Kate’. Het huisje staat op de monumentenlijst. Het wordt gehuurd door de Vereniging van Duitse Mennonieten Gemeenten en wordt onderhouden door de Duitse ‘doopsgezinde’ Historische Kring. In de jaren zestig van de vorige eeuw is het gerestaureerd en ingericht als klein museum, waar boeken, kaarten en afbeeldingen uit de rijke geschiedenis van de mennonieten tentoongesteld worden. In 1986 werd het verder gerenoveerd, en sinds 1999 is het open voor bezoekers.

Symbool van verzoening
De bejaarde lindeboom die volgens sommigen door Menno zelf is geplant, wordt de Menno-Linde genoemd. Een aantal jaar geleden werden twee beuken, één vlakbij het huisje en één in Wittenberg, geplant door mennonieten. Beide bomen bevestigen de recente verzoening tussen de lutherse kerken en de mennonieten.

Vertaling: Eliza ten Kate