Nieuw begin na de Tweede Wereldoorlog

Auteur: Johannes Dyck

Onder de heerschappij van Stalin verloren de mennonieten bijna al hun oudsten, predikanten en kerkgebouwen. De Sovjet-Unie, die in juni 1941 bij de Tweede Wereldoorlog betrokken raakte, deporteerde alle Duitsers, inclusief de mennonieten, uit het Europese deel van het land naar Siberië en Centraal-Azië. Bovendien werden in het begin van 1942 alle overgebleven en inzetbare mannen gemobiliseerd ten gunste van het ‘Rode Leger van Werkers en Landmannen’.

Gebedsgroepen ten tijde van deportatie
Ook al waren godsdienstoefeningen niet meer toegestaan, toch zochten christenen van allerlei gezindten elkaar op viaclandestiene gebedsdiensten. Vaak meer dood dan levend, begonnen de gedeporteerden tot God te roepen. Eén van deze geheime gebedsgroepen werd in 1942 door de voormalige oudste van de mennonietengemeente in Nikolaifeld, Heinrich Voth, geleid. Godzijdank, leidde dit  tot een nieuwe opbloei van geloof en ontstonden er ook op andere plaatsen vele gebedsgroepen.In 1945 werden de naar Duitsland gevoerde mennonieten naar de Sovjet-Unie teruggehaald. Daar zetten zij hun kerkdiensten voort in de plaatsen waar ze terecht kwamen. Waar mogelijk sloten mennonieten zich aan bij Russische Baptistengemeenten die hun diensten tijdens de oorlog hadden kunnen voortzetten.

Na Stalin
Na de dood van de dictator in 1953 versoepelde het politieke beleid enigszins. In 1956 werden alle Duitsers bevrijd vanhun ballingschap. De onderdrukking was minder zwaar, en in veel dorpjes werden mensen die zich in de voorgaande jaren bekeerd hadden, gedoopt, wat een gewaagde stap was. Dit leidde tot het opzetten van kleine geloofsgemeenschappen in de voormalige verbanningsoorden. Duitse ex-bannelingen, inclusief mennonieten, reisden af naar het zuiden, vooral naar Kazachstan en Kyrgyzstan. Daar stichtten ze óf nieuwe gemeenten, óf sloten ze zich aan bij bestaande Russische Baptistengemeenten. Deze gemeenten stemden in veel opzichten overeen met de Mennonitische Brüdergemeinden.

Geweldloosheid verworpen
Vanaf 1958 echter,ving een nieuwe golf van vervolgingen aan. De mennonieten werden beschouwd als een sekte die vanwege hun geweldloze positie reactionair van aard en tegen de overheid zouden zijn. Hun gemeenten werden van de lijst van officieel toegestane denominaties gehaald, waardoor hun erkenning verdween. In 1966 veranderde deze situatie; mennonieten gemeenten en Mennonitische Brüdergemeindenwerden eindelijk wettelijk erkend.

Bron: And When They Shall Ask. A Docu-Drama of the Russian Mennonite Experience (1984/2010) dvd. www.mennonitemediasociety.com

Vertaling: Eliza  ten Kate