Oostenrijk / Duitsland Zuid

 

Taal: Duits

Religies: Rooms-Katholiek 75%,  Moslim 4%

Bevolking: 8 miljoen

Hoofdstad: Wenen

Doopsgezinden in Oostenrijk, MFÖ

Aantal doopsgezinde Gemeentes: 6

Gemeentes vooral gelegen in het noordwesten


Mennonieten – traditioneel modern met standvastige waarden?

Auteur: Beate Zipperer

In Beieren zijn de meeste mensen Rooms-katholiek, en ‘mennoniet zijn’ wordt gezien als iets exotisch. Wanneer kinderen naar school gaan en ook aan de bijbellessen meedoen, worden de ouders uitgedaagd dit aan anderen uit te leggen. Wat zijn, bijvoorbeeld, hun normen en waarden?

Familie?
We horen wel eens: ‘Zijn mennonieten een “gezinskerk”’? Louter omdat zij gevormd worden binnen het gezins- en familieleven.Of is er ook ruimte voor de verandering van de structuur van de gemeente? Wat is essentieel? In onze ogen worden normen en waarden ontleend aan de woorden van Jezus Christus, maar ook aan de ideeën van de vroege Reformatie. Kort samengevat gaat het hierom:

SolaScriptura – de bijbel is de enige basis van ons geloof (Galaten 2:6-9);
Solus Christus – alleen Jezus Christus heeft autoriteit over de gelovigen (Efeziers 5:23-24);
Sola Gratia – alleen door genade kan de mensheid gered worden (Romeinen 1:17);
SolaFide – alleen door geloof kan de mensheid gerechtvaardigd worden (Galaten 2:16).

Richtlijnen
Maar gemeenten bestaan ook uit mensen die blijven zoekennaar Gods beloften, waarbij zij zich laten inspireren door de heilige Geest. Daarom hebben vele kerken richtlijnen voorgeloof en leven, die telkens weer kunnen worden aangepast of uitgebreid. Samenvattend zijn de richtlijnen van onze plaatselijke gemeente:

Leef het geloof: Centraal staat voor ons de God van de bijbel.Het is de bedoeling dat wij in dienst van Hem leven. Zo zien wij de missie van alle christenen en kerken.

Leef het geloof: Keer je om naar je medemens. Jezus Christus laat ons Gods liefde zien, en hoe God wil dat we leven. Voor ons is niets belangrijker dan hem navolgen.

Leef het geloof: Ervaar hoe God in ons leven werkt, en maak daar ruimte voor vrij. De bijbel, zoals wij die onder de leiding van de heilige Geest begrijpen, is de richtlijn voor ons leven en wat we daarin uitdragen. God tot ons laten spreken via de bijbel, daarvoor is telkens nieuweontvankelijkheid nodig.

Leef het geloof: Met elkaar vormen we de gemeente, en daar nemen we verantwoordelijkheid voor. Passend bij onze talenten en mogelijkheden doen we mee aan het gemeenteleven, en zijn we onderdeel van de getuigenis van Jezus Christus.

Vertaler: Eliza ten Kate 


Kerkgebouwen

Auteur: Beate Zipperer

Tegenwoordig is het voor de Oostenrijkse mennonieten gewoon dat zijeen kerkgebouw bezitten. Dat is niet altijd zo geweest.Het is vaak ook heel normaal om hun gebouwmet anderen te delen.

Van grot, via stal naar kerkgebouw
Tijdens vervolgingen kwamen de mennonieten op verschillende plaatsen bijeen:in het open veld,in grotten of onder oude bomen, of in het geheimin de huizen van gemeenteleden. Later vonden de samenkomsten plaats in boerderijen, huizen, herbergen, stallen en pakhuizen.
Sommige gemeenten huren (Augsburg en München) of hebben een gebouw gekocht (Ingolstadt en Regensburg), afhankelijk van de grootte en de wensen van de gemeente.
Van een eigen bouwstijl isbij de mennonieten over het algemeen geen sprake. Verscheidenheid in theologie, liturgie en economische en politieke beperkingen die aan de gemeente werden opgelegd, brengen dit met zich mee. Wel is de soberheid van het interieur iets dat in alle kerkruimten van de mennonieten te vinden is.Het gaat er om dat degemeente zich concentreert op Gods Woord,en datdit tot leven wordt gebracht.

Geen heilige plaatsen
De vertrekken vansamenkomst zijn dan ook geen 'gewijde ruimten’, maar louter functioneel enbedoeld om God en elkaar te kunnen dienen. Gemeenteleden,die getuigen van een levende relatie met God, beïnvloeden mede de atmosfeer van het gebouw.En wat voor dienst het ook is, doopdiensten of de vieringen van het heilig Avondmaal, gewone kerkdiensten, of andere samenkomstendie in de naam van Christus plaatsvinden, de sfeer in de dienst maakt voor ons een ruimte 'heilig'.

Gastvrijheid
In 2013 stelden we ons gebouw beschikbaar voor de leerlingen van een school in de buurt die gerenoveerd werd. Drie weken lang maakten zij daarvan gebruik, en in die tijd ontstonden veel momenten voor dialoog. Gastvrijheid kan een mogelijkheid bieden om Jezus' boodschap van verlossing met anderen te delen.

Vertaler: Eliza ten Kate 


Roeping en beroep

Auteur: Beate Zipperer

Het dagelijkse leven van een mennonietengezin verschilt niet veel van dat van andere christelijke gezinnen. We leven en werken samen, zoals zoveel gezinnen over de hele wereld. Aan het begin en aan het einde van de dag lezen we uit de bijbel, en we bidden samen om onszelf eraan te herinneren dat we allen afhankelijk zijn van Gods genade. Veel mennonieten in Zuid-Duitsland werken in de landbouw.

Landbouw
Dit is te danken aan Koning Maximilian IV Joseph die in de negentiende eeuw alles op alles zette om mennonieten binnen te halen. Onontgonnen landerijen in Beieren, Baden-Wuerttemberg en de Pfalzwerden door hen in cultuur gebracht. Vanaf die tijd zijn de boerderijen overgegaan van vader op zoon, of van gemeentelid op gemeentelid. Leven op de boerderij betekent leven van de seizoenen, en God en de schepping dienen. Een grote landbouwmachinefabriek in ZuidDuitsland heeft zijn wortels in deze traditie.

Andere beroepen, zelfde doel
Veel mennonietenhebben vandaag de dag een baan in de sociale of de medische sector. Werken in de verpleging of andere takken van de gezondheidszorg is heel gebruikelijk. Men gelooft heilig in het in de praktijk brengen van de bijbelse opdracht doorelkaar te helpen, voor elkaar te zorgen, en elkaar lief te hebben. Natuurlijk boogt de keuze voor een beroep tegenwoordig niet alleen op de traditie van mennonieten, die wordt eveneens ingegeven door de persoonlijke overtuiging dat je hoe dan ook de liefde van Jezus wilt laten zien.

Vertaler: Eliza ten Kate


Vertrouwen op de heilige Geest

Auteur: Beate Zipperer

In Zuid Duitsland zijn zowel charismatische als piëtistische mennonietengemeenten. De gebruiken ín, en de structuur ván een kerkdienst variëren daardoor nogal. Een algemeen verbindend element is dat alle gemeenten vertrouwen op de inspiratie van de heilige Geest.

Kerkdienst
Samen bidden en muziek maken staan centraal. Maar zowel de geestelijke sfeer als de vorm van de kerkdiensten, de soorten gebeden en de muziekstijl verschillen vanwege,hetzij de opvatting, hetzij de culturele of de traditionele achtergronden van de gemeenteleden. Het patroon van de meeste kerkdienstenkan ruwweg in drieën worden onderverdeeld:

God in ons midden: verwelkomen
Aan het begin van de dienst prijzen en danken we God. Dat doen we door middel van welkom heten, samen bidden en zingen, maar ook via een toneelstuk, of een getuigenis afleggen. Op deze manier proberen we ons op God te richten.

Spreken
Dan lezen we uit de bijbel, wat we beleven als een luisteren we naar Gods stem. In dit onderdeel leggen dominees en lekenprekers het Woord van God uit via een preek.

Zegeningen
Hieronder vallen praktische mededelingen over de gemeente en over projecten in de wereld. Ook onze betrokkenheid op elkaar krijgt hier een plaats. Hoe heeft God door ons gewerkt? Wat zijn de zegeningen die ons overkwamen? Door dit met elkaar te delen groeit de onderlinge belangstelling en beleven we eenheid door de deelname aan het heilig Avondmaal. Dit onderdeel vormt het einde van de dienst.

Gemeenteleven – groeien in je geloof – je geloof (be)leven
'Voedsel houdt lichaam en ziel bij elkaar'. Dit Duitse gezegde geldt niet alleen voor het individu, maar ook voor het gemeenteleven. Daarom wordt er in veel gemeenten samen gegeten. Na de dienst is er koffie en taart. Soms luncht de gemeente samen, bijvoorbeeld na een doopdienst. Door activiteiten in kleiner verband wordt het geloof vaak intenser beleefd: een koor, een toneelgroep, een jongeren- of een ouderengroep. Groeien in je geloof, en je geloof (be)leven wordt makkelijker als je samen dingen doet en meemaakt.

Vertaler: Eliza ten Kate

 


Zondagsschool, Scouting, Catechese en Seminaries

Auteur: Beate Zipperer

De bijbelseverhalen worden thuis aan de kinderen verteld,  maar ook op zondag in de kerk.

Kind en zondag
In veel gemeenten gaan de kinderen, terwijl de ouders de dienst bijwonen, naar de zondagsschool die geleid wordt door vrijwilligers. Anders dan op een gewone school leren kinderen hier God kennen en lerenze Jezusna te volgen. Daaroverwordt met henop een speelse manier van gedachten gewisseld. Ook leren ze bidden,samen zingen en knutselen.

Inde ‘Evangelische FreikircheMennonitengemeinde Ingolstadt e.V.’ beginnen de kinderen de dienst samen met de volwassenen. Kort na het begin gaan zij in vier verschillende leeftijdsgroepen uiteen, luisteren ze naar de bijbelseverhalen en praten ze over onderwerpen die met geloof te maken hebben.
Sommige gemeenten hebben ook speciale weken voor kinderen. Kinderen zien daar naar uit: schoolvriendjes gaan mee en met zijn allen vergroten ze hun kennis van de bijbel en van Jezus. In sommige gemeenten hebben ze ook een ‘Royal Rangers’ groep, dit is een christelijke scouting.

Jongeren en jongvolwassenen
Tegenwoordig heet catechese in veel gemeenten ‘les’ of ‘bijbelles’. Deze lessen zijn niet  per se een voorbereiding op de doop, ook al gaan ze over het christelijke geloof en de mennonieten.Belangrijk is hoe individuele personen hun geloof beoefenen.
In speciale diensten voor jongvolwassenen worden de onderwerpen dan gedeeld met de gemeente.Naast het werk in de gemeente, organiseert de ‘JugendwerksüddeutscherMennonitene.V. (JUWE)’  buitenweekeinden en cursussen voor kinderen en jongvolwassenen.

Volwassenen
Er worden ook weekeinden voor gezinnen envoor ouderen georganiseerd. Voor diegenen die zich willen verdiepen in de doperse traditiewordenbasiscursussengegeven in de plaatselijke gemeenten of in grotere conferentieoorden, zoals aan het bekende Theologische Seminarie de Bienenberg in Zwitserland.

Vertaling: Eliza ten Kate


Giften

Auteur: BeaterZipperer

Mennonieten gemeenten kunnen voortbestaan dankzij financiële giften. In de gemeente Ingolstadt, bijvoorbeeld, betalen de leden elke maand een vrijwillige bijdrage. Velen laten zich hierbij leiden door het bijbelse concept van de 'tienden'.

Bronnen van inkomsten
Een andere,zij het kleine bron van inkomsten,is de verhuur van ruimten. Voor een klein bedrag kan een particulier of instelling zijn bijeenkomsten of vieringenin het kerkgebouworganiseren.De onderhoudskosten voorhet gebouw, de kosten voor reparaties, de verwarming enonvoorziene zaken, maar ook de kosten voor eigen concerten en de jaarlijkse kinderweek, komen allevoort uit de contributie van de gemeenteleden.

Collecten
Elke week wordt er voor de koren, speciale gelegenheden, en voor de landelijke instellingeneen collecte gehoudentijdens de kerkdienst. In Zuid Duitsland zijn dat bijvoorbeeld: de JUWE (voor kinder- en jeugdwerk) en de VdM (Verband deutscherMennonitengemeinden). Maar we zamelen ook geld in voor nationale Duitse organisaties zoals de AMG (ArbeitsgemeinschaftdeutscherMennonitengemeinden); DMFK  (DeutschesMennonitischesFriedenskomitee); DMMK (DeutschesMennonitischesMissionskomitee); CD (ChristlicheDienste) en wereldwijd voor de MWC (Mennonite World Conference).

Doordat we op verantwoorde wijze met de contributies, giften, en het jaarlijkse financiële verslag omgaan, kunnen we onafhankelijk van de overheid blijven. Zo kunnen we autonoom, zelfbesturend en in alle vrijheid het koninkrijk van God dienen.

Vertaler: Eliza ten Kate 


Sociale zorg doorde Oostenrijkse mennonieten

Auteur: Martin Podobri

Dat er vandaag de dag nog mennonieten in Oostenrijk zijn, is te danken aan hunaandacht voor maatschappelijke zorg.

Maatschappelijke zorg na de Tweede Wereldoorlog
Dat begon vlak na de Tweede Wereldoorlog, toen er een groot voedseltekort in het land heerste. In 1946 werd er slechts veertig procent voedsel in eigen land geproduceerd. De gemiddelde burger kreeg daardoor slechts 600-800 calorieën per dag binnen.Hulporganisaties, waaronder het Mennonite Central Committee (MCC), kwamen dit tekort aanvullen. Deze mennonieten stichtten in de jaren die volgden, gemeentenwaaruit later de MFÖ (MennonitischeFreikirchenÖsterreich)voortvloeide.

Maatschappelijke zorg nu
Gerda Gewessler is coördinator van het project ‘Operation Christmas Child’, wat deel uitmaakt van een grotere organisatie ‘SamaritansPurse’. Zij weet als geen ander hoe het is om honger te lijden. Als kind ontving zij pakketten van geallieerde soldaten. Nu kan ze vanuit haar positie arme kinderen cadeaus geven en hen een gelukkige kerst bezorgen. De mennonieten in Oostenrijk zijn vandaag de dag nog steeds bijzonder actief in de maatschappelijke zorg. De gemeente Linz is bijvoorbeeld één van de belangrijkste verzamelpunten voor dit project. In 2012 verzamelden ze bijna vierduizend pakketten!

Leden van de gemeente Wels richtten de vereniging 'Essen undLeben' op. De vereniging is snel gegroeid en nu geven ze elke week voedsel aan honderden armen. De gemeente Wels is ook actief in 'ChristlichenFamilienarbeit', een zendingsorganisatie die gezinnen in crisis ondersteunt. Vooral vrouwen met kinderen die een 'dak boven hun hoofd' nodig hebben kunnen daar terecht.Veel van de gemeenteleden in Wenen zijn onderwijzers. Zij geven bijles en helpen kinderen met, onder andere, een buitenlandse achtergrond met huiswerk.

De Oostenrijkse MFÖ is klein; vierhonderd leden verspreid over vijf gemeenten. Toch doen zij veel op het gebied van maatschappelijke zorg, en daarom alleen al is het goed dat er mennonieten in Oostenrijk zijn.

Vertaler: Eliza  ten Kate


Afsterven van een gemeente blaast nieuw leven in de Oostenrijkse Mennonieten

Auteur: Martin Podobri

‘Heeft het nog zin om de MFÖ (MennonitischeFreikircheÖsterreich) in stand te houden?’ Deze vraag werd ingegeven door de opheffing van de oude mennonietengemeente in Salzburg op 10 oktober 2010.De Oostenrijkse mennonieten bevonden zich toen op een dieptepunt in hun geschiedenis. Moest danook het instituutMFÖ maar meteen worden opgeheven?

MFÖ-new
In januari 2011 kwamen de vijf oudste mennonietengemeenten van Oostenrijk bijeen om te spreken over deze kwestie en over de problemen waar de gemeentenmee te kampen hadden: interne conflicten, problemen met het vinden van medewerkers, en moeite om oudsten te benoemen. De vraag was nu: Hoe kan de MFÖ helpen om deze problemen het hoofd te bieden? Dit was het begin van een proces dat 'MFÖ-new' ging heten. Men wilde niet opgeven.

In januari 2011 ging het bestuur van de MFÖ aan de slag met de resultaten van de vergadering, en er werden vijf manieren gevonden waarmeehet instituut de gemeenten van dienst kon zijn:

Identiteit creëren
'Wie zijn de mennonieten? Wat geloven ze en waar komen ze vandaan?' De MFÖzou de gemeenten kunnen helpen bij het formuleren van hun eigen identiteit, wat uiteindelijk ook de identiteit van de organisatie als geheel ten goede zou komen.

Steun voor een nieuwe generatie van leiders
De oudere leiders in de gemeenten zijn vaak niet meer in staat om voldoende steun te bieden aan de leiders die na hen komen. De MFÖkan helpen om te blijven focussen op het verkrijgen van nieuwe aanwas.

Leiderschap zoals de bijbel dat bedoelt
Als er problemen zijn omtrent, bijvoorbeeld, het leiderschap in een gemeente, is het goed na te gaan wat het Nieuwe Testament daarover aanreikt. De apostelen zouden de gemeenten kunnen inspireren tot een bijbelse vorm van leiderschap. De MFÖzou hierin ondersteuningkunnen bieden.

De gemeente helpen met groeien
De MFÖ heeft vele contacten in Oostenrijk, maar ook in andere landen met bijvoorbeeld zendingsorganisaties en broederschappen. Dit netwerk is een vat vol goede ideeën die de gemeenten in Oostenrijk zouden kunnen helpen bij de wederopbouw.

Nieuwe kerken stichten
Het is voor één gemeente een te grote klus om een nieuwe gemeente te stichten, maar als alle vijf gemeenten hierin samenwerken moet het mogelijk zijn. Ook hierbij kan de MFÖ (professionele) hulp bieden.

Uiteraard is het verdrietig dat de gemeente in Salzburg werd opgeheven, maar op dit moment, in 2014 zit er weer groei in de andere. En zo heeft de dood ven één tot nieuw leven in de andere geleid.

Vertaler: Eliza ten Kate


Beieren: het begin

Auteur: BeaterZipperer

Tijdens de Reformatie vormden zich veel doperse gemeenten in Beieren. De autoriteiten waren echter niet van hen gediend, zodat er tussen de zestiende en zeventiende eeuw op last van de Beierse hertogen, een groot aantal wederdopers werd terechtgesteld. Dit leidde ertoe dat velen van hen vluchtten naar Moravië, alwaar ze gedurende een aantal decennia gedoogd werden en Gods Woord bleven verspreiden. Maar in Beieren waren er aan het eind van de zestiende eeuw geen wederdopers meer.

De koning en de doperse boeren
Het duurde tot 1800, toen Maximilian IV Joseph Keurvorst van Beieren een wet in het leven riep die protestanten toestondnaar Beieren te verhuizen, waaronder ook mennonieten. Hierdoor kwam een grote (r)emigratiegolf op gang. Doorde specifieke hulp van de keurvorst en de mogelijkheden die het geseculariseerde Beieren bood,konden veelmennonieten terug komen. De keurvorst, die na 1806 koning werd, gaf de voorkeur aan mennonieten, omdat ze bekend stonden om hun efficiënte landbouwmethoden.Vruchtbaar land was er genoeg, en er waren boeren nodig om dit te bewerken.

De mennonieten konden voor een goede prijs land van de voormalige kloosters pachten. De koning gaf sommige families zelfs hele landgoederen. De Amish, maar ook de mennonieten uit de Pfalz, wilden zich maar al te graag op deze landgoederen vestigen. De mennonieten bouwden dorpjes,stichtten kerkelijke gemeenten, zetten gebedshuizen en scholen op, zodat er voor de beleving van de verschillende geloofsovertuigingenvoldoende ruimte was.

Vertaling: Eliza ten Kate


Oostenrijkse mennonieten worden erkend

Auteur: Martin Podobri

Tijdens de reformatie van de zestiende eeuw bekeerden vele Oostenrijkers zich tot het protestantisme. In sommige delen van het land behoorden negentig tot 95 procent tot het protestantse of doperse volksdeel. De mennonieten werden echter van het begin af aan vervolgd en velenstierven als martelaren. Na deze periode waren er gedurende meer dan driehonderd jaar lang geen mennonieten meer in Oostenrijk. In 1869 veranderde die situatie. Toen baptisten een gemeente in Wenen stichtten, kwam ook voor mennonieten de weg weer vrij om gemeenten te stichten.

Eerste sociëteit van mennonieten
Vlak na de Tweede Wereldoorlog was er behoefte aan geestelijke hulp en sociaal werk. Om daarin te voorzien kwamenin 1947 het Mennonite Central Committee en de MennoniteBrethren Mission naar Oostenrijk. De zendelingen verspreidden het evangelie en veel mensen vonden het geloof. In 1953 startte de eerste mennonietengemeente in Linz en in de daarop volgende jaren werden er gemeenten gesticht in Wenen, Wels, Salzburg en Steyr. Tevens werd een ‘Sociëteit van Mennonieten’ opgericht waarin alle gemeenten met elkaar verbonden waren.

Religieuze Status
Tot de jaren 1990 behoorde 98 procent van de Oostenrijkers tot de Rooms-katholieke Kerk die door de overheid officieel erkend was. De mennonieten genoten net als de meeste andere protestantse kerken, geen officiële erkenning; ze werden omschreven als een religieuze vereniging of sekte. Toen er tussen 1960 en 1990 tal van evangelische gemeenten werden gesticht, voegden sommige kerken zich tot deze gemeenschappen, terwijl andere kerken zich verenigden tot broederschappen. Op deze manier werd er geprobeerd overheidserkenning te verkrijgen. Dat had een reden.

Vijf groepen, één kerk
Om erkenning te verkrijgen, had een gemeenschap 16.500 leden nodig, dat is 0,2 procent van de Oostenrijkse samenleving. Door zich te verenigen kreeg men dat aantal bij elkaar.In 2011 kwamen de besturen bijeen van de mennonieten, baptisten, pinkstergemeenten en evangelische kerken om gezamenlijk de status van ‘kerk’ te verkrijgen. Hierdoor werd de oprichting van de 'Freikirchen in Österreich' een feit. In januari 2013 dienden ze het voorstel om een kerk te wordenbij de regering in, en in augustus van dat jaar was het zover. Sedertdien vormen baptisten, de 'ElaiaChristengemeinde', pinkstergemeenten, evangelische kerken en mennonieten officieel één kerkgenootschap in Oostenrijk.

Dit is een unieke situatie, omdat al deze kerkgenootschappen de volwassenendoop toepassen en daarmee een dopers kerkgenootschap vormen.

Vertaling: Eliza  ten Kate